Kooperatife Ortak Olmadan Önce Belgeler ve Mali Durum Nasıl İncelenir?

Bir konut yapı kooperatifine ortak olmak ya da mevcut bir ortağın payını devralmak, inşaatı süren bir projeye uzun süreli bir taahhütle katılmak demektir. Bu yüzden karar, broşürdeki görsellere değil, kooperatifin belgelerine dayanmalıdır.
Bu rehber; ortak olmadan önce hangi belgelerin isteneceğini, her belgede nelere bakılacağını, kooperatifin mali durumunun nasıl okunacağını ve hangi durumların uyarı işareti sayılacağını anlatıyor. Bilgiler 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun genel çerçevesine dayanır; hukuki ve mali tavsiye yerine geçmez. Önemli bir kararda bir avukat ve mali müşavirden destek almanızı öneririz.
Kooperatif belgeleri hangi sırayla incelenmeli?
Kooperatif belgeleri, kooperatifin hukuki varlığından başlayıp arsa, proje ve karar süreçleri üzerinden mali durumuna doğru incelenmelidir. Bu sıra önemlidir: Önceki adımda bir sorun çıkarsa, sonraki belgeleri incelemeye gerek kalmadan karar verilebilir. Hisse alırken hangi belgelere bakılması gerektiğinin kısa listesini kooperatif hissesi yazımızda, kooperatifle konut edinmenin genel işleyişini ise kooperatif ev almak üzerine yazdığımız yazıda anlattık. Bu rehber, her belgenin nasıl okunacağına odaklanıyor.
| Sıra | Belge | Bu adımda yanıtlanan soru |
|---|---|---|
| 1 | Ana sözleşme | Kooperatif ne için kuruldu, ortağa hangi yükümlülükleri getiriyor? |
| 2 | Arsa tapusu | Arsa kooperatifin mi, üzerinde engelleyici bir kayıt var mı? |
| 3 | Yapı ruhsatı ve onaylı proje | İnşaatın yasal dayanağı var mı, konut sayısı tutarlı mı? |
| 4 | Genel kurul tutanakları | Aidat, yüklenici ve proje kararları nasıl alınmış? |
| 5 | Bilanço ve gelir-gider tablosu | Toplanan para nereye harcanmış, ne kadar borç var? |
| 6 | Denetim raporları | Hesaplar denetimde nasıl değerlendirilmiş? |
| 7 | Yüklenici sözleşmesi | İnşaatın bedeli, teslim tarihi ve gecikme hükümleri neler? |
Ana sözleşmede hangi maddelere bakılmalı?
Ana sözleşmede özellikle şu maddeler okunmalıdır:
- Amaç ve konu: Kooperatifin hangi arsada, kaç konut yapmak için kurulduğu.
- Ortaklık şartları: Ortak olabilmek için aranan koşullar ve ortaklığa kabul usulü.
- Ödeme yükümlülükleri: Aidatın ve ek ödemelerin nasıl belirlendiği, ödeme gecikmesinin sonuçları.
- Konut ve ortak sayısı: Yapılacak konut sayısı ve kaydedilebilecek ortak sayısı.
- Devir: Payın başkasına nasıl devredileceği ve devirde aranan onaylar.
- Çıkma ve çıkarılma: Ortaklıktan ayrılmanın koşulları ve ödenen tutarların hangi usulle geri verileceği.
- Konut dağıtım usulü: Dairelerin ortaklara kurayla mı, başka bir yöntemle mi dağıtılacağı.
Ana sözleşme sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Ana sözleşme, genel kurul kararıyla ve kanunda öngörülen usule uyularak değiştirilebilir. Bu nedenle size verilen metnin en güncel hâli olduğundan emin olun ve son genel kurul tutanaklarında ana sözleşme değişikliği görüşülüp görüşülmediğine bakın. Kooperatiflerin kuruluşu ve ana sözleşme değişiklikleri ticaret siciline tescil edilip Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edildiği için, geçmiş değişiklikler buradan da takip edilebilir.
Arsa tapusu ve yapı ruhsatı neyi gösterir?
Arsa tapusu, projenin yapılacağı arsanın kimin mülkiyetinde olduğunu ve üzerinde bir kısıtlama bulunup bulunmadığını gösterir. Tapuda malik olarak kooperatifin tüzel kişiliğinin yazması, arsa üzerinde ipotek, haciz veya ihtiyati tedbir gibi şerhlerin bulunmaması beklenir. Kooperatif inşaat için kredi kullandıysa arsa üzerinde banka lehine ipotek bulunabilir; bu durumda kredinin tutarını ve geri ödeme planını sormak gerekir.
Yapı ruhsatı ise inşaatın yasal dayanağıdır. Ruhsatta yapı sahibi, ada ve parsel, yapının alanı, bağımsız bölüm sayısı ve yapı denetim kuruluşu yer alır. Ruhsattaki bağımsız bölüm sayısının, ana sözleşmedeki ve size anlatılan konut sayısıyla aynı olması gerekir. Tapu kaydının ve şerhlerin adım adım nasıl kontrol edileceğini tapu ve iskân kontrolü rehberinde anlattık.
Arsa kooperatifin adına kayıtlı değilse ortak olunmalı mı?
Bu durumda risk yüksektir. Arsa henüz kooperatifin adına tescil edilmemişse, satın alma veya tahsis süreci tamamlanmamış demektir ve bu süreç gecikebilir ya da hiç tamamlanmayabilir. Bu aşamada yapılan ödemeler, arsası belli olmayan bir proje için yapılmış olur. Ortak olmayı düşünüyorsanız arsanın hangi aşamada olduğunu, satış veya tahsis sözleşmesini ve tescil için öngörülen tarihi yazılı olarak isteyin; belirsizlik sürüyorsa bir avukattan görüş alın.
Genel kurul tutanaklarında nelere bakılmalı?
Son birkaç yılın genel kurul tutanaklarında şu kararlara bakılmalıdır:
- Aidat ve bütçe kararları: Aidatın ne zaman, ne kadar ve hangi gerekçeyle değiştirildiği.
- Yüklenici seçimi: Yüklenicinin nasıl seçildiği ve sözleşmede yapılan değişiklikler.
- Proje değişiklikleri: Daire sayısı, tipi veya bina yapısında alınan değişiklik kararları.
- Yönetim değişiklikleri: Yönetim ve denetim kurulunun ne sıklıkla değiştiği.
- Oy oranları: Kararların geniş bir çoğunlukla mı, tartışmalı biçimde mi alındığı.
- İbra kararları: Yönetim kurulunun hesaplarının genel kurulca onaylanıp onaylanmadığı.
Ortak adayı genel kurul tutanaklarını görebilir mi?
Ortaklara tanınan inceleme ve bilgi alma hakları ortaklıkla birlikte doğar; ancak ortak adayı da tutanakları ve mali tabloları kooperatiften talep edebilir. Ciddi bir kooperatif, ortak olmayı düşünen bir kişiyle bu belgeleri paylaşmaktan kaçınmaz. Talebinize rağmen belgeleri paylaşmayan bir kooperatifte ihtiyatlı olmak gerekir.
Kooperatifin mali durumu bilanço ve denetim raporundan nasıl okunur?
Kooperatifin mali durumu, bilançoda toplanan aidatlar ile yapılan harcamaların karşılaştırılmasından ve projeyi tamamlamak için kalan tutarın hesaplanmasından anlaşılır. Sağlıklı bir tabloda ortaklardan toplanan tutarın büyük bölümü inşaata harcanmış, inşaatın ilerleme düzeyi harcamayla uyumlu ve kalan maliyet kalan ödeme planıyla karşılanabilir durumdadır.
Bilançoyu okurken üç soruya yanıt arayın: Bugüne kadar ne kadar toplandı ve ne kadarı harcandı? Kooperatifin bankalara, yükleniciye ve diğer alacaklılara ne kadar borcu var? Projeyi bitirmek için daha ne kadar gerekiyor ve bu tutar hangi ödemelerle karşılanacak? Denetim raporu ise bu rakamların denetimde nasıl değerlendirildiğini gösterir. Kooperatiflerin denetiminin genel işleyişini kooperatiflerin denetimi sorusunu yanıtladığımız yazıda anlattık.
Mali tablolarda hangi kalemler kontrol edilmeli?
Mali tablolarda özellikle şu kalemler kontrol edilmelidir:
- Ortaklardan alacaklar: Ödenmemiş aidatların toplamı; yüksekse maliyet daha az ortak tarafından karşılanıyor demektir.
- Yükleniciye ödemeler: Yapılan ödemelerin, tamamlanan işle ve yüklenici sözleşmesiyle uyumu.
- Banka ve kredi borçları: Kooperatifin kullandığı kredilerin tutarı, vadesi ve teminatları.
- Devam eden inşaat maliyeti: Bugüne kadar inşaata harcanan toplam tutar.
- Nakit durumu: Kasada ve bankada bulunan tutar ile yakın dönemdeki ödeme yükümlülükleri.
Denetim raporundaki çekinceler ciddiye alınmalı mı?
Evet. Denetim raporundaki bir çekince ya da olumsuz görüş, hesaplarda belgelenemeyen bir harcama, açıklanamayan bir borç veya mevzuata aykırı bir işlem bulunduğuna işaret edebilir. Çekincenin neyle ilgili olduğunu, yönetimin buna nasıl yanıt verdiğini ve sorunun giderilip giderilmediğini yazılı olarak sorun. Açıklama yetersizse bir mali müşavirden destek alın.
Hangi durumlar kooperatifte uyarı işaretidir?
Ortak olmadan önce şu durumlar uyarı işareti olarak değerlendirilmelidir:
- Belge paylaşmama: Ana sözleşme, tapu, ruhsat veya mali tabloların paylaşılmaması.
- Arsa mülkiyetinin belirsizliği: Arsanın kooperatif adına tescil edilmemiş olması ya da üzerinde ağır şerhler bulunması.
- Ruhsatsız inşaat: Yapı ruhsatı alınmadan inşaata başlanmış olması.
- Sık aidat artışı: Kısa aralıklarla ve yeterli gerekçe gösterilmeden yapılan artışlar.
- Ortak sayısının konut sayısını aşması: Kaydedilen ortak sayısının yapılacak konut sayısından fazla olması.
- Toplanmayan genel kurul: Genel kurulun uzun süredir olağan toplantısını yapmamış olması.
- Tamamlanan işle uyumsuz harcama: Harcanan tutarın inşaatın ilerleme düzeyiyle açıklanamaması.
Aidat artışlarının nedenlerini ve bu riskin nasıl değerlendirileceğini kooperatif aidatları rehberinde ayrıntılı anlattık.
Elit Boğaziçi'nin belgeleri nasıl incelenebilir?
Elit Boğaziçi Konut Yapı Kooperatifi, belgelerinin bir bölümünü sitesinde yayımlıyor: Arsa tapusu, oda sicil kaydı ve onaylı plan proje görselleri kooperatifimizin tapu ve ruhsat belgeleri başlığı altında yer alıyor. Kooperatif, Sincan Alcı Mahallesi'nde Eskişehir yolu üzerinde 65 daireli tek blok bir bina inşa ediyor; zemin + 12 katlı binadaki dairelerin tamamı 4+1, net 125 m², balkon ve kilerle 153 m².
Bu rehberdeki kontrollerin tamamını Elit Boğaziçi için de yapmanızı ve belgeleri tapu müdürlüğü ve belediye kayıtlarıyla bağımsız olarak teyit etmenizi öneririz. Daireler hakkında bilgi için Sincan'da kooperatif daire sayfamıza göz atabilir; belge talepleriniz, fiyat, ödeme seçenekleri ve müsait daireler için iletişim sayfasından kooperatife ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu: mevzuat.gov.tr
- 7339 sayılı Kooperatifler Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (2021): mevzuat.gov.tr
- 3194 sayılı İmar Kanunu (yapı ruhsatı): mevzuat.gov.tr
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, yapı kooperatifleri ve KOOPBİS: csb.gov.tr
- Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi: ticaretsicil.gov.tr


